Dürüst cevap: yapabilir. Ama korkulan biçimde değil.
Tezgah altındaki cihaz bir gecede patlayıp mutfağı göle çevirmez. Su arıtma cihazı su kaçağı neredeyse her zaman şöyle başlar: bir bağlantıdan saatte birkaç damla gelir, dolabın tabanındaki sunta bunu içer, üç hafta sonra kapağı açtığınızda kabaran bir taban ve küf kokusu bulursunuz.
İyi haber şu ki bu kaçakların çıktığı yerler bellidir ve sayıları azdır. Bu yazıda hepsini tek tek göstereceğiz.
Bu yazıda bulacaklarınız:
- Kaçağın çıkabileceği yedi nokta ve her birinin belirtisi
- Kaçakların ne zaman olduğu, yani en riskli 48 saat
- Geçme rakorların neden haftalar sonra fırladığı ve 10 mm kuralı
- Kaçağı fark etmenin iki yolu
- Kaçağı önleyemeseniz bile nasıl sınırlayacağınız
Cihazınızda kaç bağlantı var
Beş kademeli bir tezgah altı cihazda, suyun geçtiği ayrı bağlantı sayısı genellikle on ile on dördü bulur. Besleme vanası, filtre gövdeleri, membran kapağı, tank supabı, atık hattı, musluk girişi ve bunların arasındaki her boru ucu.
Bu bağlantıların her biri tek başına güvenilirdir. Riski yaratan şey sayıları ve şu gerçek: cihaz çoğu zaman çalışmıyor ama hat basınçlı. Tank dolduğunda otomatik kapatma valfi üretimi durdurur, besleme hattı ise şebeke basıncı altında öylece bekler. Günün yirmi küsur saati böyle geçer.
Sızdıran bir bağlantı, cihaz çalışırken değil, tam da bu bekleme saatlerinde sızdırır. Su arıtma cihazı su kaçağı vakalarının çoğu bu yüzden gece ya da evde kimse yokken büyür.
Yedi kaçak noktası
| Nokta | Belirti | Sebep |
|---|---|---|
| Filtre gövdesi o-ringi | Gövdenin dişli kısmından ince akıntı | Yerinden oynamış, bükülmüş veya kirlenmiş o-ring |
| Geçme rakor | Rakorun dibinde su damlası, boruda ıslaklık | Boru tam girmemiş veya boru ucu düzgün kesilmemiş |
| Tank supabı | Tankın üst kısmında ıslaklık | Fazla sıkılmış plastik vana, çatlak diş |
| Musluk tabanı | Evyenin altında, musluğun oturduğu delikte su | Gevşemiş montaj somunu, aşınmış conta |
| Membran kapağı | Membran gövdesinin kapak yerinde damlama | Filtre değişiminde tam oturmamış kapak |
| Besleme vanası | Şebeke borusuna bağlandığı yerde nem | Kurumuş conta, gevşemiş kelepçe |
| Atık hattı kelepçesi | Gider borusunun üstünde ıslaklık | Zamanla sertleşmiş kelepçe contası |
Sektör kaynakları, tezgah altı su filtresi sızıntısının en sık nedeni olarak gövde o-ringini gösteriyor (Crystal Quest). Bizim gördüğümüz tablo da bu sıralamayı doğruluyor.
Bu listede olmayan bir şeye dikkat edin: atık hattından sürekli su akması kaçak değildir. Ters ozmoz cihazı çalışırken gidere su gönderir, bu tasarımın parçası. Ne kadar gönderdiği ve bunun ne kadar tuttuğu ayrı bir konu; oranı membran ve GPD yazımızda hesapladık.
En riskli 48 saat
Buradaki asıl bilgi şu: su arıtma cihazı su kaçağı rastgele bir zamanda başlamaz.
Bir ters ozmoz cihazının sızdırmaya başladığı an, çoğunlukla filtre değişiminden sonraki ilk iki gündür. Nedeni basit. Cihaz aylarca kimsenin dokunmadığı bir denge içinde durur. Filtre değişimi, o dengedeki her contayı, her dişi ve her rakoru bir kez daha hareket ettirir.
Filtre değişimi sonrası sızıntının neredeyse tamamı yerinden oynamış o-ring kaynaklıdır ve tipik hatalar bellidir: gövde tam sıkılmamıştır, yanlış ölçüde kartuş takılmıştır ya da kartuşun üzerindeki plastik ambalaj çıkarılmayı unutmuştur.
Bu yüzden filtre değişimi bitince yapılacak tek bir iş var: cihazı çalıştırın, tankı doldurun ve 24 saat sonra dolabın tabanını elinizle yoklayın. Gözle bakmak yetmez, ince bir sızıntı görünmez ama parmağa gelir.
Değişimin adımlarını ve o-ringin nasıl yerleştirileceğini filtre değişimi yazımızda anlattık. Oradaki tek kuralı burada tekrar edelim: o-ringi çıkarın, silin, yuvasına düz oturtun ve üzerine ince bir film halinde gıda tipi silikon gres sürün. Kuru takılan o-ring, gövde dönerken bükülür.
Geçme rakorlar ve 10 mm kuralı
Geçme rakor, boruyu ittiğinizde kavrayan plastik bağlantıdır. İçinde iki ayrı parça var ve ikisi ayrı iş yapıyor:
- O-ring, borunun dış yüzeyine oturur ve suyu tutar.
- Dişli kavrama halkası, borunun dışına kenetlenir ve boruyu geri çıkmaya karşı tutar.
Sorun, bu ikisinin farklı derinliklerde devreye girmesinden çıkıyor. Boruyu yarım ittiğinizde o-ring conta yapar, ama kavrama halkası tam kenetlenmez. Bağlantı test sırasında sızdırmaz, siz de doğru taktığınızı sanırsınız. Haftalar sonra bir basınç dalgasında boru rakordan fırlar ve o an hat açık kalır.
Önlemi tek bir işaret:
- Boruyu bir boru kesiciyle dik olarak kesin. Makasla ezilerek kesilen boru ucu yamuk kalır ve conta yapmaz.
- Kesilen ucun 10 mm gerisine kalemle bir çizgi çekin.
- Boruyu rakora dayanana kadar itin. Çizgi tamamen kaybolmalı. Görünüyorsa boru içeride değildir.
- Boruyu hafifçe geri çekerek kavramayı test edin.
Bu ölçü uydurma değil: geçme rakor üreticileri de borunun ucundan yaklaşık 3/8 inç, yani 9,5 mm işaretlenmesini ve bu işaretin kelepçenin altında kaybolmasını tarif ediyor (Fresh Water Systems).
İki şey daha: borunun ucunu çizmeyin. Rakoru birkaç kez sökülüp takılmış bir boru ucunda kavrama halkasının bıraktığı yivler oluşur, o yivler artık conta yapmaz. Böyle bir uçtan iki santim kesip yeni bir uç açın. Ayrıca boruyu rakora zorlayarak açıyla sokmayın; eğik giren boru o-ringi tek taraftan gerer.
Kaçağı nasıl fark edersiniz
Kaçağın kendisi görünmeden önce iki yolla yakalanır.
Su sayacı testi. Evdeki bütün muslukları kapatın, çamaşır ve bulaşık makinesini durdurun. Su sayacının en küçük çarkına bakın. O çark dönüyorsa evde bir yerde su akıyordur. Arıtma cihazı bu testte yanıltabilir çünkü tank dolarken normalde de su çeker; bu yüzden testi tank doluyken ve cihaz sessizken yapın.
Kağıt havlu testi. Dolabın tabanına, cihazın altına gelecek şekilde bir kağıt havlu serin. Yirmi dört saat sonra bakın. Damla halinde bir sızıntı gözle görülmez ama havluda leke bırakır. Bu testi her filtre değişiminden sonra bir kez yapmanızı öneriyoruz.
Cihazınız hem sızdırıyor hem de musluktan az su veriyorsa iki ayrı arıza değil, tek bir arıza olabilir. Teşhis sırasını su gelmiyor yazımızda adım adım verdik.
Kaçağı sınırlamak
Kaçağın olmasını tamamen engelleyemezsiniz. Sınırlayabilirsiniz.
Ölçek farkı şurada: tanktaki sekiz litre yere dökülse yer silersiniz. Besleme hattı gece boyunca açık kalırsa mesele yer silmek olmaktan çıkar. Sigorta sektörünün verilerinde su hasarının ortalama hasar tutarı diğer birçok kalemin üstünde, çünkü suyun verdiği zarar akan miktara değil akma süresine bağlı (iPropertyManagement su hasarı istatistikleri). Küf de aynı sebeple hızlı gelişir, günler yeter.
Bu yüzden su arıtma cihazı su kaçağı karşısında asıl mesele hattı kesmektir.
Sattığımız kaçak su sensörü bunu mekanik olarak yapıyor. Cihazın altına, dolabın en alçak noktasına konur. İçindeki selüloz sünger ped suyla temas edince şişer, bir mandalı serbest bırakır ve besleme hortumunu sıkıştırarak suyu keser. Pil yok, elektrik yok, sensör kartı yok. Fiyatı 450 TL, kutusunda beş yedek ped geliyor.
Bu ürünün yapmadığı şeyler:
- Kaçağı önlemez. Gevşek bir rakoru sıkı hale getirmez. Sadece kaçağın süresini kısaltır.
- Sizi uyarmaz. Alarmı yoktur. Devreye girdiğini, arıtma musluğundan su gelmediği için anlarsınız. Musluk sustuysa önce pedi kontrol edin.
- Tanktaki suyu tutmaz. Kaçak tankın çıkışındaysa depodaki su yine boşalır. Sensör şebekeyi keser, deponun kendisini değil.
- Görmediği suya tepki vermez. Dolabın arka duvarından süzülüp pedin yanından geçen bir sızıntıyı fark etmez. Yerleşimi önemlidir: en alçak nokta, cihazın tam altı.
- Pedi tek kullanımlıktır. Şiştikten sonra atılır, yenisi takılır.
Bu maddeleri yazmamızın sebebi şu: sensörü taktıktan sonra kağıt havlu testini bırakan bir kullanıcı, sensörün göremediği bir sızıntıyı da bırakmış olur.
Tatile çıkarken üç adım
Kaçakların pahalı olanı evde kimse yokken olanıdır.
- Besleme vanasını kapatın. Cihaza giden soğuk su vanası. Kapalıyken hattaki hiçbir bağlantı basınç altında kalmaz.
- Arıtma musluğunu bir kez açıp kapatın. Tanktaki basıncı bir miktar boşaltır.
- Döndüğünüzde vanayı açın ve ilk tankı boşaltın. Uzun süre bekleyen suyu içmeyin.
Bu üç adım, cihazın evde olmadığınız süre boyunca kaçak yapma ihtimalini pratikte sıfıra indirir. Vana kapalıyken akacak su yoktur.
Kaçak riskini yıllık bir maliyet kalemi olarak görmek isterseniz, cihazın toplam yıllık masrafını kalem kalem çıkardığımız damacana karşılaştırma yazımıza bakabilirsiniz. Kaçağı oraya bir rakam olarak yazmadık çünkü olasılığa bağlı, ama karar verirken tabloda tutulması gereken bir kalem.
Özet: dört kural
- Su arıtma cihazı su kaçağı rastgele çıkmaz. En riskli zaman filtre değişiminden sonraki 48 saattir. Değişimden bir gün sonra dolabın tabanını elinizle yoklayın.
- En sık suçlu gövde o-ringidir. Silin, düz oturtun, gres sürün, kuru takmayın.
- Rakorda 10 mm kuralı. Boru ucunu dik kesin, 10 mm gerisini işaretleyin, çizgi kaybolana kadar itin.
- Önleyemiyorsanız sınırlayın. Besleme hattını kesen bir sensör, kaçağı saatlerden dakikalara indirir.
Dolabınızda ıslaklık gördünüz ama nereden geldiğini çıkaramadıysanız, ıslaklığın hangi parçanın altında olduğunu yazın; yukarıdaki tablodan hangi satıra denk geldiğine birlikte bakalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Su arıtma cihazı su baskını yapar mı?
Yapabilir ama genellikle ansızın patlayarak değil, günlerce süren bir sızıntıyla. Asıl risk besleme hattıdır, çünkü o hat şebeke basıncı altında sürekli doludur. Tanktaki 8 litre dökülse yer siler, besleme hattı gece boyu akarsa dolabın tabanı gider.
Su arıtma cihazı en çok nereden kaçırır?
Filtre gövdesinin o-ringinden. Sektörde tezgah altı sızıntının en sık nedeni olarak yerinden oynamış ya da kirlenmiş gövde o-ringi gösteriliyor. İkinci sırada boruların takıldığı geçme rakorlar var.
Filtre değiştirdim, cihaz damlıyor. Neden?
Neredeyse her zaman o-ring yüzünden. Gövdeyi açtığınızda o-ring yuvasından çıkmış, bükülmüş ya da üzerine tortu kaçmış olabilir. Gövdeyi kapatmadan önce o-ringi çıkarıp silin, yuvasına düz oturtun ve ince bir film halinde gıda tipi silikon gres sürün.
Geçme rakor neden haftalar sonra fırlıyor?
Boru yarım girmişse conta sızdırmaz ama borunun dışına kenetlenen dişli halka tam kavramaz. Bağlantı bir süre tutar, ardından bir basınç dalgasında boru dışarı çıkar. Boruyu takmadan önce ucundan 10 mm işaretleyin; rakoru taktığınızda o çizgi tamamen kaybolmalıdır.
Kaçak su sensörü kaçağı önler mi?
Hayır, sınırlar. Sensör kaçağı engellemez; su yere ulaştığında besleme hattını mekanik olarak keser. Yani kaçak yine olur, ama saatlerce değil dakikalar boyunca akar.
Tatile çıkarken su arıtma cihazını kapatmalı mıyım?
Birkaç günden uzun süre evden ayrılıyorsanız cihazın besleme vanasını kapatın. Vana kapalıyken hat basınçsız kalır ve bağlantıların hiçbiri zorlanmaz. Döndüğünüzde vanayı açıp ilk tankı boşaltın.
Evde kaçak olup olmadığını nasıl anlarım?
Bütün muslukları kapatın ve su sayacının en küçük çarkına bakın. O çark dönüyorsa evde bir yerde su akıyordur. Arıtma cihazı bu testte yanıltıcı olabilir, çünkü tank dolarken normalde de su çeker; testi tank doluyken yapın.