Bu ayarın yanlış yapılmasının en yaygın nedeni suyun sertliği değil, birimin karıştırılması.
Türkiye'de su idareleri sertliği Fransız derecesiyle yayımlar. İthal makinelerin kılavuzlarında ise sıklıkla Alman derecesi kullanılır. İkisi arasında 1,79 katlık bir fark var ve bu farkı görmeden yapılan bulaşık makinesi su sertliği ayarı, makineyi olması gerekenin iki kademe üstüne kurar.
Sonucu da ilginç: makine kireç yapmaz, ama bardaklarınız kalıcı olarak matlaşır.
Bu yazıda bulacaklarınız:
- Makinenin içindeki yumuşatıcının ne iş yaptığı
- Fransız ve Alman sertlik derecesi arasındaki dönüşüm
- Marka tabloları ve Fransız derecesine çevrilmiş karşılıkları
- Ayarı düşük ve yüksek yapmanın birbirinden farklı sonuçları
- Kireç önleyici filtrenin bu makinede gerekip gerekmediği
Makinenin içinde zaten bir yumuşatıcı var
Bulaşık makinesi, çamaşır makinesinden bu yönüyle ayrılır. İçinde küçük bir reçineli su yumuşatma ünitesi vardır.
Reçine, sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını tutar ve yerine sodyum bırakır. Bir süre sonra doyar ve yenilenmesi gerekir. Yenileme işlemi tuz haznesindeki tuzla yapılır; buna rejenerasyon denir.
Kutudaki tuzun bulaşıklarla hiçbir ilgisi yok. O tuz reçineyi yeniliyor.
Ayar düğmesinin işlevi de burada ortaya çıkıyor: makineye ne sıklıkla rejenerasyon yapacağını söylüyorsunuz. Sertlik ayarı yüksekse makine sık yeniler, düşükse seyrek. Reçineli yumuşatmanın kimyasını ve suya kattığı sodyumu silifoz yazımızda ayrıca hesapladık.
Birim tuzağı
Şimdi asıl meseleye gelelim.
- 1 Alman sertlik derecesi (°dH) = 1,79 Fransız sertlik derecesi (°fH)
- 1 Fransız sertlik derecesi = 0,56 Alman sertlik derecesi
İSKİ, ASKİ ve diğer idareler Fransız derecesi kullanır. Kılavuzunuzda "°dH" yazıyorsa aynı sayıyı oraya yazamazsınız.
Somut örnek üzerinden gidelim. Suyunuzun sertliği 18 °fH olsun.
- Doğru dönüşüm: 18 × 0,56 = 10 °dH
- Yapılan hata: 18 sayısı doğrudan °dH tablosuna bakılır
Arçelik tablosunda 10 °dH ikinci kademeye (r2) düşer. 18 °dH ise dördüncü kademeye (r4). İki kademe fark. Makine gereğinden çok daha sık rejenerasyon yapar, tuzu boşa harcar ve suyu olması gerekenden yumuşak hale getirir.
Şehrinizin gerçek değerini bilmiyorsanız nereden bulacağınızı il il su sertliği yazımızda anlattık.
Ayar tabloları
İki farklı tablo mantığı yaygın.
Arçelik, Beko ve Altus (r1-r5)
Türkiye'de üretilen makinelerin kılavuzlarında hem Alman hem Fransız derecesi bulunur (Arçelik su yumuşatma sistemi ayarı).
| Alman (°dH) | Fransız (°fH) | Makine ayarı |
|---|---|---|
| 0-4 | 0-8 | r1 |
| 5-7 | 9-13 | r1 |
| 8-12 | 14-22 | r2 |
| 13-15 | 23-27 | r3 |
| 16-19 | 28-34 | r4 |
| 20-50 | 35-90 | r5 |
Aynı kılavuz şunu da söylüyor: su sertliği 7 °dH altındaysa tuz kullanmanıza gerek yoktur.
Bosch ve Siemens (H00-H07)
Bu markalar tabloyu milimol cinsinden verir ve Fransız derecesi karşılığını çoğu kılavuzda bulamazsınız. Dönüşümü biz yaptık: 1 mmol/L = 10 °fH.
| Ayar | Milimol (mmol/L) | Fransız (°fH) | Alman (°dH) |
|---|---|---|---|
| H00 | 0-1,1 | 0-11 | 0-6 |
| H01 | 1,2-1,4 | 12-14 | 7-8 |
| H02 | 1,5-1,8 | 15-18 | 8-10 |
| H03 | 1,9-2,1 | 19-21 | 11-12 |
| H04 | 2,2-2,9 | 22-29 | 12-16 |
| H05 | 3,0-3,7 | 30-37 | 17-21 |
| H06 | 3,8-5,4 | 38-54 | 21-30 |
| H07 | 5,5-8,9 | 55-89 | 31-50 |
Milimol değerleri Bosch'un kendi hızlı başvuru kılavuzundan (Bosch quick reference guide), Fransız ve Alman karşılıkları bizim dönüşümümüz.
İstanbul için tipik 12-18 °fH bandı bu tabloda H01 ile H02 arasına düşer. Aynı sayıyı °dH sanıp H03 veya H04 seçen bir kullanıcı, makineyi gereğinden sert bir suya kurmuş olur.
Yanlış ayarın iki ayrı sonucu
Bu bölüm yazının en önemli kısmı, çünkü iki hata birbirinin zıttı sonuç veriyor ve tedavileri de farklı.
Ayar düşükse: kireç
Reçine yeterince yenilenmez, makinenin içinde sert su dolaşır. Belirtileri:
- Bardaklarda ve tabaklarda beyaz, pudramsı leke
- Makinenin iç çeperinde ve süzgeç çevresinde kabuklanma
- Rezistansta birikme, ısıtma süresinin uzaması
İyi haber: bu geri döndürülebilir. Ayarı düzeltin ve bir kireç çözme programı çalıştırın. Kirecin ısıtıcıya ne yaptığını rakamlarla rezistans kireçlenmesi yazımızda hesapladık; oradaki mekanizma bulaşık makinesi için de aynı işler.
Ayar yüksekse: cam korozyonu
Burası az bilinen taraf. Makine suyu gereğinden fazla yumuşatır ve aşırı yumuşak su camı aşındırır.
Bosch bunu açıkça yazıyor: kötü cam kalitesi, bulaşık makinesindeki aşırı yumuşak su, yüksek sıcaklık ve uzun program birleştiğinde cam korozyonu ortaya çıkar. Ve şunu ekliyor: cam korozyonu geri döndürülemez bir hasardır, camın yüzeyini aşındırır (Bosch Home).
Yani "ne kadar çok tuz o kadar iyi" düşüncesi bardaklarınıza kalıcı zarar veriyor.
İkisini ayırmanın basit yolu
Mat bardağı bir kaba koyup üzerine sirke veya kireç çözücü dökün, on beş dakika bekleyin.
- Matlık geçtiyse: kireçtir. Ayarınız düşük.
- Matlık geçmediyse: cam korozyonudur. Ayarınız muhtemelen yüksek ve o bardaklar geri gelmez.
Bu test yazıdaki en pratik bilgi. Uygulaması beş dakika sürer ve hangi yöne gideceğinizi kesin olarak söyler.
Ayarı pratikte nasıl yaparsınız
Markalar arasında tuş kombinasyonu değişir ama mantık aynı: makine kapalıyken bir tuşa basılı tutarak servis moduna girilir, ekranda mevcut kademe görünür, aynı tuşla kademe değiştirilir.
Yaygın iki yöntem:
- Arçelik, Beko, Altus: Program tuşuna basılı tutarken makineyi açın. Ekranda mevcut ayar belirir, program tuşuna her basışta bir kademe ilerler. Kapıyı kapatarak kaydedin.
- Bosch, Siemens, Profilo: Makineyi kapatın, program tuşunu basılı tutarken açma tuşuna basın. Ekranda "H" ile başlayan değer görünür, program tuşuyla değiştirip start tuşuyla kaydedin.
Kendi modelinizin kılavuzuna bakmadan denemeyin; aynı tuş kombinasyonu bazı modellerde fabrika ayarlarına dönüş veya test programı başlatır.
Ayarı ne zaman tekrar gözden geçirmeli? Üç durumda:
- Taşındığınızda. Sertlik ilçeden ilçeye bile değişir.
- İdareniz kaynak değiştirdiğinde. Bazı şehirlerde yaz ve kış ayları farklı barajlardan beslenir, sertlik mevsime göre kayar.
- Bardaklarda yeni bir iz belirdiğinde. Yıllardır sorunsuz çalışan bir makinede aniden leke çıkıyorsa önce suyun değiştiğini düşünün.
Sert suyun beyaz eşyada ne yaptığına baştan bakmak isterseniz sert su ve kireç yazımız temel çerçeveyi veriyor.
Tuz, parlatıcı ve üçü bir arada tablet
Üç ayrı ürün, üç ayrı iş yapar. Karıştırılınca ayar da yanlış kurulur.
Tuz reçineyi yeniler. Bulaşıkla teması yoktur. Mutfak tuzu kullanmayın; iyot ve topaklanma önleyici katkılar reçineye zarar verebilir.
Parlatıcı son durulamada suyun yüzey gerilimini düşürür, damlaların iz bırakmadan akmasını sağlar. Kireçle değil kurumayla ilgilidir.
Üçü bir arada tabletler içinde bir miktar yumuşatıcı bileşen taşır. Üreticiler bu kapasitenin bölgenin sertliğini aşabileceğini söylüyor ve kesin bir sertlik eşiği vermiyor (Finish). Pratik kural şu: sert su bölgesindeyseniz tablet kullansanız da tuz haznesini doldurun ve sertlik ayarını gerçek değerine kurun.
Tuz göstergesi yanmıyor diye tuzun dolu olduğunu varsaymayın. Bazı makinelerde gösterge ancak hazne tamamen boşaldığında yanar.
Bu makineye kireç önleyici filtre gerekir mi
Burada kendi ürünümüz aleyhine bir şey söylememiz gerekiyor.
Sertlik ayarı doğru yapılmış ve tuz haznesi dolu bir bulaşık makinesinde kireç önleyici filtreye ihtiyacınız yok. Makinenin kendi reçineli yumuşatıcısı zaten bu işi yapıyor ve dışarıdan takılan bir hortum filtresinden daha etkili yapıyor, çünkü reçine kalsiyumu sudan gerçekten çıkarıyor.
Kireç önleyici filtre asıl olarak kendi yumuşatıcısı olmayan cihazlar için anlamlı: çamaşır makinesi ve termosifon. Bu iki cihazda su, kalsiyumuyla birlikte doğrudan rezistansa gider.
Bulaşık makinesinde filtrenin savunulabilir olduğu tek durum, tuz kullanmamakta ısrar eden bir hanedir. O da ikinci en iyi çözümdür; doğrusu tuz haznesini doldurmaktır.
Teknolojilerin karşılaştırmasını ve hangisinin neyi yaptığını kireç önleyici işe yarıyor mu yazımızda ayrı ayrı ele aldık.
Özet: dört kural
- Önce birimi kontrol edin. Kılavuzda °dH yazıyorsa idarenizin verdiği Fransız derecesini 0,56 ile çarpın. Bu tek adım hataların çoğunu önler.
- Düşük ayar kireç yapar, yüksek ayar cam bozar. Biri geri döner, diğeri dönmez.
- Sirke testi hangi sorunda olduğunuzu söyler. Matlık geçiyorsa kireç, geçmiyorsa korozyon.
- Doğru ayarlı makinede ek filtreye gerek yok. Filtre çamaşır makinesi ve termosifon için.
Şehrinizin sertlik değerini ve makinenizin markasını yazın, hangi kademeye denk geldiğine birlikte bakalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Bulaşık makinesi su sertliği ayarı kaç olmalı?
Şehrinizin su sertliğine göre değişir. İstanbul'da tipik değer 12-18 Fransız sertlik derecesidir ve bu çoğu makinede ikinci kademeye denk gelir. Önce idarenizin yayınladığı sertlik değerini öğrenin, sonra kılavuzun tablosuna bakın.
Fransız sertlik derecesi ile Alman sertlik derecesi arasındaki fark ne?
Bir Alman sertlik derecesi, 1,79 Fransız sertlik derecesine eşittir. Türkiye'de su idareleri Fransız derecesiyle yayın yapar, ithal makinelerin kılavuzları ise sıklıkla Alman derecesi kullanır. Bu karışıklık en sık yapılan ayar hatasıdır.
Ayarı olması gerekenden yüksek yaparsam ne olur?
Makine gereğinden sık rejenerasyon yapar, tuzu hızlı tüketir ve suyu aşırı yumuşatır. Aşırı yumuşak su, yüksek sıcaklık ve uzun programla birleşince cam korozyonuna yol açar. Bu hasar geri döndürülemez.
Ayarı düşük yaparsam ne olur?
Makinenin reçinesi yeterince yenilenmez, su sert kalır. Bardaklarda beyaz leke, iç yüzeyde ve rezistansta kireç birikmesi görürsünüz. Bu durum tersine çevrilebilir, ayarı düzeltip bir kireç çözme programı çalıştırmanız yeterli olur.
Üçü bir arada tablet kullanıyorum, yine de tuz koymam gerekir mi?
Sert su bölgesindeyseniz evet. Üretici açıklamaları bu tabletlerin içindeki yumuşatıcı kapasitesinin bölgenizin sertliğini aşabileceğini söylüyor. Makinenin tuz haznesi ayrı bir sistemdir ve sert suda ayrı tuz ister.
Bulaşık makinesine kireç önleyici filtre takmam gerekir mi?
Sertlik ayarı doğru yapılmış ve tuz haznesi dolu bir makinede gerekmez. Makine kendi yumuşatıcısına sahiptir. Kireç önleyici filtre asıl olarak kendi yumuşatıcısı olmayan cihazlar için anlamlıdır: çamaşır makinesi ve termosifon.
Bardaklardaki matlık kireç mi yoksa cam korozyonu mu?
Sirkeye veya kireç çözücüye batırdığınızda geçiyorsa kireçtir. Geçmiyorsa cam korozyonudur ve camın yüzeyi aşınmıştır. İkisini ayırmak önemli, çünkü biri ayar hatasının bir yönünü, diğeri tam tersini gösterir.