Bu şikâyetin çözümü filtre satın almak değil, en azından ilk adımda değil.
Musluktan kum geliyor diyen bir hanede tortunun geldiği yer beş farklı noktadan biri olabilir ve bunların üçünde filtre gereksizdir. Bir tanesinde ise filtre taksanız bile sorun iki ay sonra geri gelir.
Bu yüzden önce teşhis, sonra çözüm.
Bu yazıda bulacaklarınız:
- Kaynağı daraltan beş soru
- Suyun rengine göre ne olduğunu söyleyen tablo
- Beyaz bulanık suyun neden kireç olmadığı
- Binanızın su deposu için elinizdeki yasal dayanak
- Filtrenin hangi durumda doğru cevap olduğu
Beş soruluk teşhis
Sırayla cevaplayın. Her soru olasılıkları yarıya indiriyor.
1. Tek musluktan mı, hepsinden mi geliyor?
Tek musluktan geliyorsa sorun tesisatta değil, o musluğun ucundaki perlatörde birikmiştir. Sistemin geri kalanı temizdir. Aşağıda beş dakikalık çözümü var.
2. Sadece sıcak sudan mı geliyor?
Soğuk su temiz, sıcak su tortuluysa şebeke ve bina deposu sağlamdır. Kaynak sıcak su tarafıdır: termosifonun deposunda biriken tortu ya da erimiş anot çubuğu. Depolu ısıtıcının tabanını boşaltıp yıkatmak gerekir. Bu cihazın içinde neler olduğunu kombi ve termosifon kireçlenmesi yazımızda anlattık.
3. Bir su kesintisinden sonra mı başladı?
Şebekede yapılan çalışma, yangın musluğu kullanımı veya boru tamiri suyun akış yönünü değiştirir ve boru dibindeki tortuyu kaldırır. Bu genellikle geçicidir. Birkaç musluğu beş dakika açık bırakıp hattı yıkayın, iki gün içinde düzelmiyorsa idarenizi arayın.
4. Sürekli mi, belirli saatlerde mi?
Sabah ve akşam tepe saatlerinde ortaya çıkıp gün içinde kayboluyorsa, hat hızı arttığında birikinti kalkıyor demektir. Kaynak bina içi tesisat ya da depodur. Sürekli geliyorsa depo ihtimali daha güçlüdür.
5. Rengi ve dokusu ne?
Bu sorunun cevabı bir sonraki bölümde.
Renk ne söyler
Suyun rengi kaynağı şaşırtıcı ölçüde iyi ele veriyor.
| Görünüm | Olası kaynak |
|---|---|
| Kırmızı, kahverengi, paslı | Çözünmüş demir ve çalkalanan tortu; hat çalışması veya boru tamiri |
| Siyah zerreler | Bozulan conta, eskiyen esnek bağlantı hortumu, kırılmış filtre kartuşu |
| Gri veya bej ince kum | Silt, kum, tesisat kalıntısı; genellikle depo kaynaklı |
| Beyaz, bulanık | Hava kabarcığı; çoğu durumda sorun değil |
| Mavimsi yeşil | Bakır korozyonu; yeni tesisat döşenmiş dairelerde görülür |
Renk yorumları şehir suyu idarelerinin kendi kullanıcı rehberlerindeki sınıflandırmayla uyumlu (San Jose Water).
Siyah zerreler konusunda önemli bir ayrıntı var: sudaki klor, kauçuk conta ve esnek hortumları zamanla bozar. Yani siyah parçacık gördüğünüzde önce kendi musluğunuzun altındaki esnek bağlantıya bakın. Bu, binayı suçlamadan önce yapılacak kontroldür.
Beyaz bulanık su kireç değil
Bu en sık yanlış anlaşılan belirti ve gereksiz filtre satın alınmasının başlıca sebebi.
Soğuk su, sıcak suya göre daha fazla hava tutar. Basınç altında çözünmüş bu hava, musluktan çıkarken serbest kalır ve suyu süt gibi gösterir. Gazlı içeceğin kapağını açtığınızda olan şeyin aynısı.
Bardak testi: Bulanık suyu şeffaf bir bardağa doldurun ve bir dakika bekleyin.
- Bulanıklık aşağıdan yukarı doğru berraklaşıyorsa hava kabarcığıdır. Sorun yok, filtreye gerek yok.
- Bulanıklık kalıyor ve dipte çökelti bırakıyorsa tortudur. Teşhise devam edin.
Bu testi yapmadan filtre almayın. Havaya karşı filtre satan yok, ama havayı tortu sanıp filtre alan çok.
Perlatör: ücretsiz ilk adım
Tek musluktan kum geliyorsa cevap neredeyse kesin olarak burada.
Perlatör, musluğun ucundaki küçük süzgeçtir. Suya hava karıştırıp akışı yumuşatır, aynı zamanda tesisattan gelen parçacıkları tutar. Zamanla dolar ve dolduğunda tuttuğu parçacıkları bırakmaya başlar.
- Perlatörü elle çevirerek sökün. Sıkıysa bez sarıp pense kullanın, kromu çizmeyin.
- İçindeki eleği çıkarın ve ters yönde suyla yıkayın.
- Kireç varsa bir saat sirkede bekletin.
- Parçaları söktüğünüz sırayla takın.
Bu işlem beş dakika sürer ve hiçbir şey ödemezsiniz. Tek musluktaki tortu şikâyetlerinin çoğu burada biter.
Elek delinmiş veya kırılmışsa yenisini alın; kırık perlatör parçacıkları tutmak yerine kendi parçalarını suya verir.
Asıl kaynak: binanızın su deposu
Yukarıdaki adımlar sorunu çözmediyse ve tortu bütün musluklardan geliyorsa, sıra binanın deposuna gelir.
Su depoları zamanla tortu, kum, pas ve biyofilm biriktirir. Türkiye'de tortu şikâyetlerinin büyük bölümünün kaynağı şebeke değil, binanın kendi deposudur.
İşin iyi tarafı şu: bu konuda elinizde yasal bir dayanak var.
Sağlık Bakanlığı'nın 2007/67 sayılı genelgesi, bina su depolarının periyodik temizlik ve dezenfeksiyonunu düzenliyor. Öngörülen aralık:
- Normal dönemde en geç altı ayda bir
- Su kesintisi yaşanan dönemlerde üç ayda bir
Yükümlülük Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca bina yöneticisindedir, denetimi İl Sağlık Müdürlüğü yapar ve temizlik yaptırılmadığında 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu kapsamında işlem uygulanabilir (mevzuat özeti).
Pratik karşılığı şu: yöneticiden son dezenfeksiyon belgesini isteyin. Belge yoksa yükümlülük yerine getirilmemiş demektir. Bu talep bir iyilik isteği değil, hakkınız.
Belgeyi aldıktan sonra tarihine bakın. Altı ayı geçmişse temizlik talebinizi yazılı olarak iletin.
Şebeke mi, bina mı? İki noktalı test
Deponun suçlu olup olmadığını anlamanın doğrudan bir yolu var.
Çoğu binada depodan önce beslenen bir musluk bulunur: bahçe musluğu, otopark musluğu ya da zemin kattaki tesisat çıkışı. Bu musluk şebekeden doğrudan beslenir ve depoya uğramaz.
İki noktadan aynı anda su alın:
- Depodan önceki musluktan bir bardak
- Kendi dairenizden bir bardak
İkisini yan yana koyup on dakika bekleyin.
- Dairenizdeki bulanık, aşağıdaki berraksa kaynak depo ya da bina içi tesisattır. Sorumluluk yönetimdedir.
- İkisi de bulanıksa kaynak şebekedir. Sorumluluk su idaresindedir.
Kapıcıya sorarak hangi musluğun depodan önce olduğunu öğrenebilirsiniz; bilmiyorsa tesisat projesine bakmak gerekir.
Kaynak şebekeyse ne yapılır? Su idaresinin çağrı merkezine kayıt açtırın ve numune talep edin. İdareler ilçe bazında şikâyet topladıkları için aynı sokaktan gelen birkaç kayıt işi hızlandırır. Kaydınızın numarasını not alın; sorun sürerse yazılı başvuruda bu numaraya dayanırsınız.
Tortuyu belgelemek için basit bir yöntem: musluğun ucuna beyaz bir tülbent veya kahve filtresi bağlayın, bir gün bekleyin. Üzerinde biriken şey hem size hem idareye somut bir kanıt olur.
Filtre ne zaman doğru cevap
Şimdi dürüst kısım.
Filtre kaynağı ortadan kaldırmaz, tortuyu musluğunuza ulaşmadan tutar. Bu ikisi aynı şey değil.
Binanızın deposu kirliyse ve temizlenmiyorsa, filtre takarsınız ve sediment kartuşu iki ayda bir tıkanır. Filtre görevini yapıyordur ama siz sürekli kartuş değiştiren birine dönüşürsünüz. Doğru sıra şu: önce depoyu temizletin, filtreyi ondan sonra takın.
Filtrenin gerçekten doğru cevap olduğu durumlar:
- Depo düzenli temizleniyor ama şebeke hattı eski ve ara ara tortu geliyor
- Yönetimden temizlik kararı çıkaramıyorsunuz ve beklemek istemiyorsunuz
- Kiracısınız, ortak kolona müdahale edemiyorsunuz, sayaç sonrası sizin alanınız
- Su kesintileri sık ve her kesinti sonrası bulanık su geliyor
Bu durumlarda daire girişi filtre sistemi sayaçtan sonraki hatta takılır ve tortuyu daireye girmeden tutar. Sistemin üç kademesini, basınç düşümünü ve kimin buna ihtiyacı olmadığını ayrı bir yazıda sınırlarıyla birlikte anlattık.
Kurulumdan önce ölçmeniz gereken tek şey giriş basıncınız. Üçlü bir sistem yaklaşık 0,5 bar düşüş yaratır ve basıncı zaten düşük bir dairede bu fark duşta hissedilir.
Filtrenin çözmediği şey: tortu tutan bir kartuş suyun sertliğini değiştirmez ve içme suyu kalitesi sağlamaz. Sertlik ayrı bir konu; şehrinizin değerini il il su sertliği yazımızda bulabilirsiniz.
Özet: dört adım
- Tek musluktan mı geliyor? Öyleyse perlatörü sökün. Beş dakika, sıfır lira.
- Beyaz bulanıklık gördüyseniz bardak testini yapın. Aşağıdan yukarı berraklaşıyorsa havadır, filtre almayın.
- Bütün musluklardan geliyorsa yöneticiden dezenfeksiyon belgesini isteyin. Altı aylık kural sizin tarafınızda.
- Filtre kaynağı değil sonucu çözer. Depo temizlenmeden takılan filtre iki ayda bir tıkanır.
Tortunun rengini, hangi musluklardan geldiğini ve ne zaman başladığını yazın; yukarıdaki tablodan hangi satıra denk geldiğine birlikte bakalım.
Sıkça Sorulan Sorular
Musluktan kum geliyorsa ne yapmalıyım?
Önce kaynağı bulun. Tek musluktan geliyorsa perlatörü sökün, muhtemelen orada birikmiştir. Bütün musluklardan geliyorsa kaynak binanızın su deposu veya şebeke hattıdır ve filtre almadan önce orayı çözmeniz gerekir.
Sadece sıcak sudan tortu geliyor, sebebi ne?
Soğuk su temizse şebeke ve bina deposu sorunlu değildir. Kaynak sıcak su tarafındadır: termosifonun deposunda biriken tortu ya da eriyen anot çubuğu. Depolu bir ısıtıcınız varsa tabanını boşaltıp yıkatın.
Suyun kırmızı ve kahverengi olması ne anlama gelir?
Çözünmüş demir ve çalkalanan tortu anlamına gelir. Şebeke hattında yapılan çalışma, yangın musluğu kullanımı veya boru tamiri suyun yönünü değiştirdiğinde dipteki tortu kalkar. Genellikle geçicidir.
Suda siyah zerreler var, tehlikeli mi?
Genellikle bozulan bir conta, eskiyen bir esnek bağlantı hortumu veya kırılmış bir filtre kartuşundan gelir. Sudaki klor kauçuğu zamanla bozar. Önce musluk altındaki esnek hortumları ve contaları kontrol edin.
Su beyaz ve bulanık akıyor, kireç mi?
Büyük ihtimalle hava. Bardağa doldurup bir dakika bekleyin. Bulanıklık aşağıdan yukarı doğru berraklaşıyorsa hava kabarcıklarıdır ve sorun değildir. Bulanıklık dipte çökelti bırakıyorsa tortudur.
Bina su deposu ne sıklıkla temizlenmeli?
Sağlık Bakanlığı'nın 2007/67 sayılı genelgesine göre en geç altı ayda bir, su kesintisi yaşanan dönemlerde üç ayda bir. Yükümlülük bina yöneticisindedir ve denetimi İl Sağlık Müdürlüğü yapar.
Filtre taktırırsam kum sorunu biter mi?
Tortuyu musluğunuza ulaşmadan tutar, ama kaynağı ortadan kaldırmaz. Binanızın deposu kirliyse kartuşu iki ayda bir değiştirmek zorunda kalırsınız. Önce depoyu temizletin, filtreyi ondan sonra takın.