Cihazınızın altında beş ya da altı silindir var ve hepsi aynı görünüyor. Aslında biri diğerinin yapamadığı işi yapıyor, sırası da rastgele değil.
Su arıtma cihazı filtreleri tek bir işi bölüşerek yapmaz. Her kademe farklı bir kirletici sınıfını hedefler ve bir sonrakini korur. Bu yüzden "hangisi daha önemli" sorusunun cevabı yok; biri devre dışı kaldığında arkasındaki de bozulur.
Bu yazıda öğrenecekleriniz:
- Altı kademenin her birinin ne yaptığı ve neyi yapmadığı
- Hangi kirleticinin hangi kademede tutulduğu, tablo halinde
- Sıralamanın neden değiştirilemeyeceği ve bakteri sorusunun dürüst cevabı
Kısa cevap
Ev tipi ters ozmoz cihazlarında yaygın yapılandırma şu: sediment, GAC granül karbon, CTO blok karbon, ters ozmoz membranı, tatlandırıcı. Mineral filtresi eklendiğinde altı kademe olur.
İlk üçü ön filtre olarak anılır ve asıl görevleri membranı korumaktır. Dördüncü kademe, yani membran, arıtmanın kendisini yapar. Son iki kademe suyun tadıyla ilgilenir, arıtmaya katkı vermez.
Kısacası su arıtma cihazı filtreleri üç gruba ayrılır: koruyanlar, arıtan ve tadı düzeltenler.
Ölçek meselesi: 5 mikrondan 0,0001 mikrona
Kademelerin neden farklı işler yaptığını anlamanın en hızlı yolu gözenek boyutlarına bakmak. Aradaki fark tahmin ettiğinizden büyük.
| Nesne veya kademe | Boyut |
|---|---|
| İnsan saçı teli | yaklaşık 70 mikron |
| Sediment filtresi gözeneği | 5 mikron |
| Bakteri | 0,2 - 10 mikron |
| Virüs | 0,02 - 0,3 mikron |
| Ters ozmoz membranı gözeneği | yaklaşık 0,0001 mikron |
Sediment filtresiyle membran arasında yüz binlerce kat fark var. Bu yüzden ikisini "filtre" diye aynı kefeye koymak yanıltıcı: biri elek, diğeri moleküler bariyer.
Karbon kademeleri ise bu tabloya girmiyor, çünkü işleri eleme değil. Aktif karbon kloru mekanik olarak süzmez, yüzeyine tutar. Buna adsorpsiyon denir ve gözenek boyutuyla değil, karbonun yüzey alanıyla ilgilidir.
Kademe kademe: hangisi ne yapar, ne yapmaz
Her kademenin bir işi ve bir de sınırı var. İkinci kısım genelde yazılmaz, oysa yanlış beklentiyi önleyen kısım o.
1. Sediment filtresi
Yapar: Kum, pas, çamur ve tesisat kalıntısı gibi katı parçacıkları mekanik olarak tutar. 5 mikron gözenekli yapısı, arkasındaki bütün kademelerin ömrünü uzatır.
Yapmaz: Klor, ağır metal, nitrat veya kireç tutmaz. Bunların hepsi suda çözünmüş haldedir ve bu filtreden geçer.
Sistemin en çabuk kirlenen parçasıdır. Şeffaf gövdeli cihazlarda beyazdan kahverengiye dönüşünü gözle görürsünüz, bu yüzden ömrü hakkında en çok bilgi veren kademe budur.
2. GAC granül aktif karbon
Yapar: Suyun içinden serbestçe aktığı granül yapısıyla kloru ve klora bağlı koku ile tadı adsorbe eder. Membranı klordan koruyan iki bariyerin ilkidir.
Yapmaz: Çözünmüş tuzları, yani TDS'i düşürmez. Ölçüm cihazınızda okuduğunuz değer bu kademeden sonra neredeyse değişmez.
Karbon sessizce tükenir. Basınç değişmez, akış değişmez, sadece koruma biter. Bu yüzden gözle takip edilemeyen tek kademedir ve değişimi ertelenmemesi gereken kademe de budur.
3. CTO blok karbon
Yapar: Preslenmiş blok yapı, suyla granül karbona göre daha sıkı ve daha uzun temas kurar. Klorun kalanını alır, ince parçacıkları da tutar.
Yapmaz: GAC'nin yerine geçmez. İki karbon kademesi birbirinin yedeği değil, seri bağlı iki ayrı bariyerdir.
Membranın önündeki son koruma noktası burasıdır. Bu kademeden sonra membrana ulaşan suda serbest klor kalmamalıdır.
4. Ters ozmoz membranı
Yapar: Asıl arıtmayı yapar. Yarı geçirgen poliamit tabakası çözünmüş tuzları, ağır metalleri, nitratı ve mikroorganizmaları geride bırakır, suyu diğer tarafa geçirir. Suyunuzun içilebilir kalitesini bu kademe belirler.
Yapmaz: Evin genel tesisatına dokunmaz. Yalnızca mutfak musluğuna giden suyu arıtır, çamaşır makinenizdeki kireci çözmez. O konuyu sert su ve kireç yazımızda ayrıca ele aldık.
Membran tıkanarak değil, performans kaybederek biter. Ne durumda olduğunu yalnızca TDS ölçümüyle anlarsınız; yöntemi filtre değişimi yazımızda adım adım anlattık.
5. Tatlandırıcı filtre
Yapar: Tankta bekleyen suyun tat ve kokusunu son kez toparlar. Musluğa giden son karbon kademesidir, suyun içimini büyük ölçüde bu filtre belirler.
Yapmaz: Arıtma performansına katkı vermez. Membran işini zaten tamamlamıştır, bu kademe kalite değil konfor kademesidir.
6. Mineral filtresi
Yapar: Ters ozmozun sudan aldığı kalsiyum ve magnezyumun bir kısmını geri kazandırır, pH'ı nötre yaklaştırır. Ters ozmoz suyunu düz bulan kullanıcılar farkı hemen hisseder.
Yapmaz: Suyu şişe suyu mineral profiline getirmez ve arıtma performansını değiştirmez. Bu iddiayı yapan ürünlere temkinli yaklaşın.
Zorunlu bir kademe değildir. Gerekli olup olmadığına dair uzun cevabı filtre seti seçimi yazımızda WHO verisiyle birlikte tartıştık.
Hangi kirletici hangi kademede tutulur
Sorunun tersinden bakmak da işe yarıyor: aradığınız şey hangi kademede kalıyor.
| Kirletici | Tutan kademe | Not |
|---|---|---|
| Kum, pas, çamur, tortu | Sediment | Mekanik eleme |
| Klor ve klor kokusu | GAC + CTO | Adsorpsiyon, iki kademe seri |
| Tat ve koku bileşikleri | GAC, CTO, tatlandırıcı | Üç noktada birden |
| Kurşun, arsenik, cıva | Membran | Çözünmüş halde, elekten geçmez |
| Nitrat | Membran | Ön filtreler etkisizdir |
| Toplam çözünmüş madde (TDS) | Membran | Yalnızca bu kademe düşürür |
| Kalsiyum ve magnezyum | Membran | İstenmeden de olsa tutulur |
| Bakteri ve virüs | Membran | Aşağıdaki uyarıyı okuyun |
| Evin genel suyundaki kireç | Hiçbiri | Ayrı bir sistem gerekir |
Tablodaki son iki satır önemli. Membran mineral ayrımı yapmaz, kurşunu tutarken kalsiyumu da tutar. Ve mutfak musluğuna bağlı bir cihaz evin geri kalanına hiçbir şey yapmaz.
Sıralama neden bu, değiştirilirse ne olur
Kademeler suyun akış yönünde dizilir ve sıra rastgele değildir. İki mantık var.
Kabadan inceye. Sediment önce gelir, çünkü kum ve pası tutmazsanız arkadaki karbon kademeleri hızla dolar. Ucuz olanı önce koyup pahalı olanı korursunuz.
Koruma zinciri. Karbon kademeleri membrandan önce gelmek zorundadır. Ters ozmoz membranı poliamit ince film kompozit malzemeden üretilir ve bu malzeme klora dayanıksızdır. DuPont'un FilmTec klorlama dokümanı membranın toleransını 1 ppm serbest klora yaklaşık 200 ile 1.000 saat olarak veriyor ve tek cümleyle ekliyor: oksidasyon hasarı garanti kapsamında değildir.
Yani karbon kademesini membrandan sonraya almak ya da atlamak, membranı ilk aylarda tüketir. Hasar da geri dönüşsüzdür, filtre değiştirerek düzelmez.
Tatlandırıcının en sona konmasının sebebi ise farklı: tankta bekleyen su bir miktar tat kaybeder, o yüzden son dokunuş tankın çıkışında yapılır.
Bakteri ve virüs: dürüst cevap
Sektörde en çok abartılan iddia bu. Doğrusunu ayıralım.
Membranın gözenek boyutu bakteriden binlerce, virüsten yüzlerce kat küçüktür. Fiziksel olarak bunları geçirmez, bu doğru. Ancak buradan "cihazım her suyu içilebilir yapar" sonucu çıkmaz.
Sebebi belgelendirme tarafında. NSF'nin standart açıklamasına göre mikrobiyolojik arıtıcılar ayrı bir protokolle, P231 ile belgelendirilir. Ev tipi ters ozmoz cihazları NSF/ANSI 58 kapsamında belgelendirilir ve bu standart mikrobiyolojik güvenliği değil, kimyasal giderim performansını ve malzeme güvenliğini doğrular.
Pratik sonucu şu: cihazınız dezenfekte edilmiş şebeke suyu için tasarlanmıştır. Mikrobiyolojik açıdan güvenli olmayan bir kaynağı, örneğin kuyu suyunu, ters ozmozla içilebilir hale getirmeyi planlıyorsanız bu cihaz tek başına yeterli değildir.
Bir de sistemin membrandan sonraki kısmı var. Tank, hatlar ve musluk steril değildir. Bu yüzden filtre değişimlerinde ilk dolumu içmemeyi ve tankı bir kez durulamayı öneriyoruz.
Belge okuma: 42, 53, 58 ne demek
Filtre kutusunda NSF ifadesi görüyorsanız hangi numaranın yazdığına bakın. Üç numara üç ayrı şeyi doğrular.
| Standart | Neyi doğrular | Hangi kademe için anlamlı |
|---|---|---|
| NSF/ANSI 42 | Estetik etkiler: klor, tat, koku ve malzeme güvenliği | Sediment, GAC, CTO, tatlandırıcı |
| NSF/ANSI 53 | Sağlık etkili kirleticiler: ağır metaller ve düzenlenmiş maddeler | Karbon bazlı sağlık filtreleri |
| NSF/ANSI 58 | Ters ozmoz sistemlerinde TDS giderimi, yapısal dayanım, malzeme güvenliği | Membran |
Numarasız bir "NSF onaylı" ifadesi tek başına bir şey söylemez. Sürdürülebilirlik mührü de performans belgesi değildir, onu performans iddiası olarak sunan ürünlere dikkat edin.
Kendi setlerimizde ön filtreler ve tatlandırıcı NSF/ANSI 42, membran NSF/ANSI 58 kapsamında listeli üreticilerdendir. İhlas Aura Cebilon Unique uyumlu tak çevir ön filtrelerin ise NSF belgesi yoktur; bunu ürün sayfalarında da yazıyoruz.
Kademeleri tek tek almak yerine set halinde yenilemek isterseniz inline, açık kasa ve İhlas Unique kategorilerinde aynı kademe yapısının üç ayrı fiziksel sürümünü bulacaksınız. Cihazınızın hangi aileden olduğundan emin değilseniz önce uyumluluk yazımıza bakın.
Özet: altı kademe, üç görev
Su arıtma cihazı filtreleri hakkında akılda kalması gereken dört şey var.
- Kademeler üç gruba ayrılır. İlk üçü korur, dördüncü arıtır, son ikisi tadı düzeltir. Kademe sayısı arıtma gücünü göstermez.
- Klor sadece karbonda tutulur, TDS sadece membranda düşer. Bu iki cümle, hangi belirtinin hangi kademeyi işaret ettiğini çözer.
- Sıralama pazarlık konusu değil. Karbon membrandan önce gelir; aksi halde membran oksidasyon hasarı alır ve bu hasar garanti dışıdır.
- Ters ozmoz mikrobiyolojik arıtıcı değildir. Membran bakteriyi fiziksel olarak tutar ama cihaz dezenfekte edilmiş şebeke suyu için tasarlanmıştır.
Cihazınızda hangi kademelerin bulunduğundan emin değilseniz eski filtrelerinizin fotoğrafını bize gönderin, hangi aileden olduğunu ve hangi setin uyduğunu söyleyelim.
Sıkça Sorulan Sorular
Su arıtma cihazında kaç kademe filtre vardır?
Ev tipi ters ozmoz cihazlarında yaygın yapılandırma beş kademedir: sediment, GAC karbon, CTO blok karbon, ters ozmoz membranı ve tatlandırıcı. Mineral filtresi eklendiğinde altı kademeye çıkar.
Hangi filtre kloru tutar?
Klor iki kademede tutulur: GAC granül karbon ve CTO blok karbon. İkisi birlikte membranı klor hasarından koruyan bariyeri oluşturur, çünkü klor membranın poliamit tabakasına kalıcı zarar verir.
Sediment filtresi kloru tutar mı?
Hayır. Sediment filtresi mekanik bir eleme yapar ve yalnızca kum, pas, çamur gibi katı parçacıkları tutar. Çözünmüş klor bu filtreden serbestçe geçer.
Filtre sıralamasını değiştirebilir miyim?
Hayır. Karbon kademeleri membrandan önce gelmek zorundadır, çünkü görevleri membranı klordan korumaktır. Sıralama bozulduğunda membran ilk aylarda oksidasyon hasarı alır ve bu hasar garanti kapsamı dışındadır.
Ters ozmoz bakteri ve virüsü tutar mı?
Membranın gözenek boyutu bakteri ve virüsten çok daha küçüktür, bu yüzden fiziksel olarak tutar. Ancak ev tipi cihazlar mikrobiyolojik arıtıcı olarak belgelendirilmez; mikrobiyolojik açıdan güvensiz sular için tasarlanmamışlardır.
Tatlandırıcı filtre arıtma yapar mı?
Hayır, arıtma performansına katkısı yoktur. Tanktan gelen suyun tat ve kokusunu düzelten son karbon kademesidir. Membran zaten işini tamamlamıştır.