Kesinti sırasında tesisatınıza pek bir şey olmaz. Asıl olay su geri geldiğinde yaşanır.
Su kesintisi sonrası ortaya çıkan bulanıklık, tortu ve cihaz arızalarının hepsi iki mekanizmadan çıkıyor ve ikisi de suyun geri dönüş anıyla ilgili. İkisini bilirseniz yapılacaklar listesi kendiliğinden anlam kazanıyor.
Bu yazıda bulacaklarınız:
- Kesintinin tesisata iki ayrı yoldan nasıl zarar verdiği
- Kesinti duyurusu yapıldığında önceden yapılacak üç şey
- Su geldiğinde muslukları açma sırası
- Cihaz cihaz yapılacaklar
- Arıtma cihazı için ayrı adımlar
İki mekanizma
1. Geri emiş
Borularda su akmayı bıraktığında basınç düşer. Yeterince düşerse sistem ters yönde emiş yapmaya başlar.
Mekanizma pipetle su içmeye benziyor: şebekedeki basınç kaybı bir vakum oluşturur ve bağlı noktalardan içeri çekiş yapar (Charles County cross-connection programı).
Klasik örnek şudur: ucu bir kovanın, havuzun veya bidonun içinde duran bir bahçe hortumu. Normal şartlarda su hortumdan dışarı akar. Basınç tersine döndüğünde o kovadaki su tesisata doğru çekilir.
Bu yüzden kesintiden önce yapılacak en kolay iş, hortum uçlarını sudan çıkarmak.
2. Tortu kalkması
İkinci mekanizma daha görünür olanı. Su geri geldiğinde hat boş olduğu için akış hızı normalden yüksek olur. Bu hız, boru dibinde yıllardır sessizce duran birikintiyi kaldırır.
Kesinti sonrası musluktan gelen kahverengi ya da bulanık su genellikle budur. Rengin ne anlama geldiğini ve kaynağı nasıl daraltacağınızı musluktan kum geliyor yazımızda tabloyla verdik.
Kesinti duyurulduysa: önceden üç adım
Bu bölüm çoğu listede yok ve en çok işe yarayan kısmı burası.
1. Arıtma cihazının besleme vanasını kapatın. Su geri geldiğinde ilk gelen tortulu suyu cihazın sediment kademesi bir seferde üstlenir. Aylarca dayanacak bir kartuş tek bir kesintide tıkanabilir.
2. Termosifon veya şofbeni kapatın. Depolu bir ısıtıcı susuz kalırsa rezistans havada çalışır ve yanar. Elektriğini kesmek beş saniyelik iş, rezistans değişimi değil.
3. Hortum uçlarını sudan çıkarın. Bahçe hortumu, çamaşır makinesinin tahliye hortumu, kovada bekleyen herhangi bir uç. Geri emiş riskini pratikte ortadan kaldırır.
Bir de dolu bir sürahiyi buzdolabına koyun; kesinti boyunca hattan su almanız gerekmez.
Su geldiğinde: doğru sıra
Buradaki hata çok yaygın: insanlar mutfak musluğundan başlıyor. Oysa mutfak, arıtma cihazının ve en hassas perlatörün bulunduğu yer.
Doğru sıra şu:
- En alçak ve cihazsız noktadan başlayın. Banyo küveti ya da bahçe musluğu ideal. Perlatörü olmayan bir çıkış varsa onu tercih edin.
- Sadece soğuk suyu açın. Kesinti boyunca hiç su kullanmadıysanız yaklaşık on dakika akıtın (DC Water). Su berraklaşana kadar sürdürmek en pratik ölçüdür.
- Diğer soğuk muslukları sırayla açın. Banyodan mutfağa doğru ilerleyin.
- Perlatörleri kontrol edin. Akış zayıfladıysa perlatör tortu tutmuştur; sökün ve yıkayın.
- Sıcak hattı en son açın. Depolu ısıtıcınız varsa önce elektriğini geri verin, dolmasını bekleyin.
- Arıtma cihazının vanasını en son açın. Hat berraklaşmadan açarsanız birinci adımdaki koruma boşa gider.
Cihaz cihaz yapılacaklar
| Cihaz | Kesintiden önce | Su geldikten sonra |
|---|---|---|
| Su arıtma cihazı | Besleme vanasını kapatın | Hat berraklaşınca açın, ilk tankı boşaltın |
| Termosifon / şofben | Elektriğini kesin | Dolduğundan emin olup verin |
| Kombi | Kullanım suyu tarafı etkilenir | Sıcak musluğu bir süre akıtın |
| Çamaşır makinesi | Çalıştırmayın | Hat berraklaşmadan yıkama başlatmayın |
| Bulaşık makinesi | Çalıştırmayın | Giriş süzgecini kontrol edin |
| Buzdolabı sebili | Suyu kullanmayın | Kesinti sırasında üretilen buzu atın |
Son satır küçük görünüyor ama önemli: kesinti sırasında ya da hemen sonrasında yapılmış buzu ve o suyla hazırlanmış içeceği kullanmayın.
Arıtma cihazı için ayrı adımlar
Cihaz sahibiyseniz kesinti sonrası üç iş var.
İlk tankı boşaltın. Vanayı açıp cihaz doldurduktan sonra o tankı kullanmayın, tamamen boşaltın. İkinci dolumdan itibaren kullanın.
Sediment kademesini kontrol edin. Şeffaf gövdeli sistemlerde kartuşun rengine bakın. Kesinti öncesine göre belirgin koyulaşma varsa ömrünü kısaltmıştır. Akış da zayıfladıysa değiştirin.
Takvimi değil gözlemi izleyin. Kesintisi sık olan bölgelerde kartuş ömrü kutudaki süreye uymaz. Değişim kararını akış zayıflaması ve kartuş rengi üzerinden verin; kademelerin ömür dağılımını filtre değişimi yazımızda anlattık.
Kesinti sonrası suyunuzda klor kokusu belirginleştiyse bu da normaldir: idareler kesinti sonrasında bakiye kloru yükseltir. Karbon kademeniz aynı kapasitede çalışmaya devam ettiği için daha erken doygunluğa ulaşır. Tat ve kokunun hangi kademeyi işaret ettiğini ayrı bir yazıda tablolaştırdık.
Uzun kesintiye hazırlık: su saklama
Planlı kesintiler genellikle birkaç saat sürer ama arıza kaynaklı olanlar bir günü bulabiliyor. Su kesintisi sonrası panik yaşamamanın yolu, kesinti başlamadan birkaç kap doldurmaktan geçiyor.
Ne kadar? İçme ve yemek için kişi başı günde üç litre gerçekçi bir plan. Dört kişilik bir hane için on iki litre, yani iki büyük şişe.
Neyle? Cam kavanoz veya gıdayla temas için üretilmiş plastik kaplar. Daha önce deterjan, boya ya da kimyasal konmuş hiçbir kabı kullanmayın; durulamak yetmez.
Ne kadar dayanır? Kapalı ve serin yerde saklanan şebeke suyu birkaç gün içilebilir kalır. Bir haftayı geçirmeyin ve doğrudan güneş gören yerde tutmayın.
Tuvalet için ayrı kap. Su kesintisinde en çok ihtiyaç duyulan şey içme suyu değil, rezervuar suyudur. Küveti ya da büyük bir kovayı doldurmak bu işi görür ve içme suyu stokunuzu korur.
Arıtma cihazınız varsa tankı kesinti öncesi doldurun. Sekiz litrelik bir tank, kesinti kısa sürerse içme suyu ihtiyacını zaten karşılar. Tankın gerçekte kaç litre verdiğini tank hava basıncı yazımızda hesapladık; etiketteki rakamla aynı değil.
Bulanık su: hangi bulanıklık
İki tür bulanıklık var ve tepkileri farklı.
Bardak testi: Bulanık suyu şeffaf bir bardağa doldurun, bir dakika bekleyin.
- Aşağıdan yukarı berraklaşıyorsa hava kabarcığıdır. Kesinti sonrası hatta kalan hava bunu yapar, sorun değildir.
- Dipte çökelti bırakıyorsa tortudur. Akıtmaya devam edin.
Kaynatma konusunda: bu kararı kendi başınıza vermeyin. İdareniz kaynatma duyurusu yaptıysa duyuruya uyun. Yapmadıysa ve suyun görünümü sizi endişelendiriyorsa, kaynatma yapıp yapmamanız gerektiğini idarenin çağrı merkezine sorun. Şebekenin durumu hakkında bilgisi olan taraf onlar.
Binanızın deposu
Apartmanınızda su deposu varsa kesinti tabloyu ikiye katlıyor: hem şebekeden gelen tortu depoya giriyor, hem depo boşalıp dolarken dipteki birikinti karışıyor.
Mevzuat bunu görüyor. Sağlık Bakanlığı'nın 2007/67 sayılı genelgesine göre depo temizliği normal dönemde altı ayda bir, su kesintisi yaşanan dönemlerde üç ayda bir yapılmalı. Yöneticiden belge istemenin nasıl yapıldığını ve belgede ne aranacağını apartman su deposu yazımızda yazdık.
Kesintileri sık olan bir bölgede oturuyorsanız ve her kesinti sonrası aynı sorunu yaşıyorsanız, sayaçtan sonraki hatta takılan bir daire girişi filtre sistemi tortuyu daireye girmeden tutar. Kime gerektiğini ve kime gerekmediğini ayrı bir yazıda sınırlarıyla yazdık; kalıcı çözümün önce depo ve şebeke tarafında aranması gerektiğini de.
Özet: dört kural
- Su kesintisi sonrası hasar, su geri geldiğinde oluşur. Geri emiş ve tortu kalkması, iki ayrı mekanizma.
- Kesinti duyurulduysa üç şey yapın. Arıtma vanasını kapatın, termosifonu kesin, hortum uçlarını sudan çıkarın.
- Mutfaktan başlamayın. En alçak ve cihazsız noktadan, soğuk suyla, on dakika.
- Arıtma cihazının vanasını en son açın. İlk tankı da boşaltın.
Bölgenizde kesinti sıklığını ve kesinti sonrası yaşadığınız belirtiyi yazın; kartuş takviminizi buna göre birlikte çıkaralım.
Sıkça Sorulan Sorular
Su kesintisinden sonra muslukları hangi sırayla açmalıyım?
En alçak ve cihaz bağlı olmayan noktadan başlayın: banyo küveti ya da bahçe musluğu. Soğuk suyu on dakika akıtın, sonra diğer soğuk muslukları, en son sıcak hattı açın. Mutfaktan ve arıtma cihazından başlamayın.
Kesinti sonrası suyu kaç dakika akıtmalıyım?
Kesinti boyunca hiç su kullanmadıysanız soğuk muslukları yaklaşık on dakika akıtın. Sıcak su hattı için aynı işlem gerekmez. Su berraklaşana kadar sürdürmek en pratik ölçüdür.
Su kesintisinde arıtma cihazımı kapatmalı mıyım?
Evet. Kesinti duyurusu yapıldıysa cihazın besleme vanasını önceden kapatın. Su geri geldiğinde ilk gelen tortulu suyu sediment kademesi bir seferde üstlenir ve kısa sürede tıkanabilir. Hattı akıttıktan sonra vanayı açın.
Geri emiş nedir ve neden risk yaratır?
Kesinti sırasında borulardaki basınç düşer ve sistem pipetle su çekmeye benzer şekilde ters yönde emiş yapar. Ucu bir kovanın veya havuzun içinde kalmış bir hortum varsa, o sudan tesisata çekilebilir. Bu yüzden kesintiden önce hortum uçlarını sudan çıkarın.
Kesintiden sonra su bulanık geliyor, içilir mi?
Önce bulanıklığın türünü ayırın. Bardağa doldurup bir dakika bekleyin; aşağıdan yukarı berraklaşıyorsa havadır ve sorun değildir. Dipte çökelti bırakıyorsa tortudur, hattı akıtmaya devam edin. İdareniz kaynatma duyurusu yaptıysa o duyuruya uyun.
Kesinti sonrası çamaşır makinesini hemen çalıştırabilir miyim?
Hayır. Önce hattı akıtın. İlk gelen tortulu su makinenin giriş süzgecini tıkar ve tortuyu tamburun içine taşır. Musluktan gelen su berraklaştıktan sonra çalıştırın.
Sık kesinti olan bölgede filtrelerim daha çabuk mu biter?
Evet. Her kesinti sonrası kalkan tortu sediment kademesine bir anda yüklenir. Bu bölgelerde değişim takvimini gün sayısına göre değil, akış zayıflamasına ve kartuşun rengine göre belirleyin.